Категория: Савдо ва тижорат

Музораъа китоби

  هِيَ عَقْدُ الزَّرْعِ بِبَعْضِ الْخَارِجِ. وَلَا تَصِحُّ عِنْدَ أَبِي حَنِيفَةَ رَحِمَهُ اللهُ
وَصَحَّتْ عِنْدَهُمَا، وَبِهِ يُفْتَى، بِشَرْطِ صَلَاحِيَّةِ الْأَرْضِ لِلزَّرْعِ، وَأَهْلِيَّةِ الْعَاقِدَيْنِ، وَذِكْرُ الْمُدَّةِ، وَرَبِّ الْبَذْرِ، وَجِنْسِهِ، وَقِسْطِ الْآخَرِ، وَالتَّخْلِيَةِ بَيْنَ الْأَرْضِ وَالْعَامِلِ، وَشُيُوعِ الْحَبِّ.
فَتَفْسُدُ إِنْ شُرِطَ مَا يُنَافِيهِ، كَرَفْعِ الْبَذْرِ أَوِ الْخَرَاجِ، ثُمَّ قِسْمَةُ الْبَاقِي، وَكَذَا إِنْ شُرِطَ التِّبْنُ لِغَيْرِ رَبِّ الْبَذْرِ، وَصَحَّ لِلْآخَرِ، أَوْ لَمْ يَتَعَرَّضْ.
وَلَا تَصِحُّ إِلَّا أَنْ تَكُونَ الْأَرْضُ وَالْبَذْرُ لِأَحَدٍ، وَالْبَقَرُ وَالْعَمَلُ لِآخَرَ، أَوْ تَكُونَ الْأَرْضُ لِوَاحِدٍ وَالْبَاقِي لِآخَرَ، أَوِ الْعَمَلُ لَهُ وَالْبَاقِي لِلْآخَرِ.
وَإِذَا صَحَّتْ فَالْخاَرِجُ عَلَى الشَّرْطِ، وَلَا شَيْءَ لِلْعَامِلِ إِنْ لَمْ يَخْرُجْ. وَيُجْبَرُ مَنْ أَبَى عَنِ الْمُضِيِّ إِلَّا رَبَّ الْبَذْرِ، فَإِنْ أَبَى بَعْدَمَا كَرَبَ الْعَامِلُ، يَجِبُ أَنْ يَسْتَرْضِيَ.
وَإِنْ فَسَدَتْ فَالْخَارِجُ لِرَبِّ الْبَذْرِ، وَلِلْآخَرِ أَجْرُ مِثْلِهِ، وَلَا يُزَادُ عَلَى مَا شَرَطَ.
وَتَبْطُلُ بِمَوْتِ أَحَدِهِمَا. وَتُفْسَخُ بِدَيْنٍ مُحْوِجٍ إِلَى بَيْعِهَا. فَإِنْ مَضَتِ الْمُدَّةُ وَلَمْ يُدْرَكِ الزَّرْعُ، فَعَلَى الْعَامِلِ أَجْرُ مِثْلِ نَصِيبِهِ مِنَ الْأَرْضِ حَتَّى يُدْرَكَ.
وَنَفَقَةُ الزَّرْعِ عَلَيْهِمَا بِالْحِصَصِ، كَأَجْرِ الْحَصَّادِ وَنَحْوِهِ. فَإِنْ شُرِطَ عَلَى الْعَامِلِ، صَحَّ عِنْدَ أَبِي يُوسُفَ رَحِمَهُ اللهُ، وَبِهِ يُفْتَى

Категория: Савдо ва тижорат

Ибодат ва маъсиятларга ижара олиш

وَلَا تَصِحُّ لِلْعِبَادَاتِ: كَالْأَذَانِ وَالْإِمَامَةِ وَتَعْلِيمِ الْقُرْآنِ. وَيُفْتَى الْيَوْمَ بِصِحَّتِهَا 

Азон айтиш, имомгарчилик қилиш ва Қуръон таълими бериш каби ибодатлар учун ижарага олиш дуруст эмас. Бугунги кунда унинг дурустлигига фатво берилади. 

Категория: Савдо ва тижорат

Ижарани бузадиган нарсалар ҳақида

   يُفْسِدُهَا شُرُوطٌ تُفْسِدُ الْبَيْعَ. فَيَجِبُ أَجْرُ الْمِثْلِ لَا يُزَادُ عَلَى الْمُسَمَّى
وَصَحَّ إِجَارَةُ دَارٍ كُلَّ شَهْرٍ بِكَذَا، بِلَا بَيَانِ الْمُدَّةِ فِي وَاحِدٍ فَقَطْ، وَفِي كُلِّ شَهْرٍ يَسْكُنُ فِي أَوَّلِهِ.
وَإِنْ سَمَّى أَوَّلَ الْمُدَّةِ فَذَاكَ، وَإِلَّا فَوَقْتُ الْعَقْدِ. فَإِنْ كَانَ حِيْنَ يَهِلُّ اعْتُبِرَ الْأَهِلَّةُ. وَإِلَّا فَالْأَيَّامُ كَالْعِدَّةِ.

Категория: Савдо ва тижорат

Ижара китоби

   هِيَ بَيْعُ نَفْعٍ مَعْلُومٍ بِعِوَضٍ، كَذَا، دَيْنٍ أَوْ عَيْنٍ. وَيُعْلَمُ النَّفْعُ بِذِكْرِ الْمُدَّةِ وَإِنْ طَالَتْ، لَكِنْ فِي الْوَقْفِ، لَا تَصِحُّ فَوْقَ ثَلَاثِ سِنِينَ. وَبِذِكْرِ الْعَمَلِ كَصَبْغِ ثَوْبٍ، وَبِإِشَارَةٍ كَنَقْلِ هَذَا إِلَى ثَمَّةَ. 

وَلَا يَجِبُ الْأُجْرَةُ بِالْعَقْدِ، بَلْ بِتَعْجِيلِهَا أَوْ بِشَرْطِهِ، أَوْ بِاسْتِيفَاءِ النَّفْعِ، أَوِ التَّمَكُّنِ مِنْهُ، فَتَجِبُ لِدَارٍ قُبِضَتْ وَلَمْ يَسْكُنْهَا، وَتَسْقُطُ بِالْغَصْبِ بِقَدْرِ فَوْتِ تَمَكُّنِهِ. 

Категория: Савдо ва тижорат

Вакилликдаги нозик масала

Ҳозирги кунда ривожланаётган “тадбиркор”лик кўринишларидан бири вакил ўлароқ хизмат қилишдир. Бунда баъзи бир кишилар компания, хизмат кўрсатиш ташкилотлари, катта завод-фабрикалар ёки оддий бино қураётган шахслар тарафидан уларга керакли нарсаларни сотиб олувчи “вакил” кишилардир. Улар ўз хизматлари мобайнида баъзи бир дўконлардан юқорида зикр қилинган ташкилот ёки шахсларга керакли нарсаларни сотиш ёки сотиб олишга вакил бўладилар.

Категория: Савдо ва тижорат

Ширкат ва музораба

Ширкат сўзи араб тилида “شين (ш)”нинг касраси ва “راء (р)”нинг сукуни билан “الشِركَة (аш-ширкат)” ёки “شين (ш)”нинг фатҳаси ва “راء (р)”нинг касараси билан “الشَرِكة (аш-шарикат)” тарзида ўқиш жоиз. Лекин, биринчи сурат машҳурроқдир. Луғатда, аралашиш, шерик бўлиш ва қўшилиш деган маъноларни англатади. Фиқҳий истилоҳда, камида икки киши сармоя ва фойдада бир-бирлари билан шерик бўлишга қарор қилишлари ширкат дейилади.

Категория: Савдо ва тижорат

Иҳтикор(монополия) ва унинг фиқҳий таҳлили

Динимиз Ислом инсониятнинг карамли ҳаёт кечиришини таъминлашга ҳарис бўлган диндир. Инсон наслининг дунё ва охиратда саодатга эришмоғи учун зарур бўлган барча моддий ва маънавий эҳтиёжлари динимизда шаръий ҳукмлар учун асос қилиб олинган.

Категория: Савдо ва тижорат

"Фойда зарар тенг шерик" деб келишиш

Савол: Музоробада “Фойда ва зарар тенг шерик” деган шарт музоробани фосид қиладими?
Жавоб: Шариатимизда бир неча ақдлар борки, уларга қўйилган шартлар ўша битмларни фосид қилади.
Масалан : Бир киши бирор тижоратчига “Шу пулни олиб тижорат қил, кўнглингдан чиқариб фойдасидан бериб турарсан” деса, “кўнглингдан чиқариб фойдасидан бериб турарсан” деган шарт музороба битимини фосид қилади.

Категория: Савдо ва тижорат

Музоробага оид савол-жавоблар

Савол: Музорабага пул олган киши олган маблағларини бошқа бировга музорабага бериши жоизми?
Жавоб: Агар сармоя эгаси музорибга ўзингиз билган тарзда иш юритавер деб айтган бўлса, яъни фалон шаҳарда фалон нарсаларнинг савдоси билан нақд ёки насияга фалончилар билан деган шартларни қўймаса, музориб дастмояни бошқа бировга музорабага ёки шерикчиликка бериши мумкин.